<\/p>\n
Praktyki serwis\u00f3w crowdfundingowych pod lup\u0105 Prezesa UOKiK<\/p>\n
[Warszawa, 11 listopada 2024 r.]<\/strong> Serwisy crowdfundingowe w ci\u0105gu ostatnich lat sta\u0142y si\u0119 wa\u017cnym elementem dzia\u0142a\u0144 dobroczynnych. Wida\u0107 to by\u0142o szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie w czasie spo\u0142ecznej mobilizacji na rzecz poszkodowanych w tegorocznej powodzi. Niestety, jak wynika ze zg\u0142osze\u0144 konsument\u00f3w i analiz UOKiK, tak\u017ce tego typu serwisy nie s\u0105 wolne od praktyk naruszaj\u0105cych przepisy prawa, m.in. stosowania zwodniczych interfejs\u00f3w, technik manipulacyjnych czy niew\u0142a\u015bciwego wywi\u0105zywania si\u0119 z obowi\u0105zk\u00f3w informacyjnych.<\/p>\n <\/p>\n Prezes UOKiK postawi\u0142 zarzuty naruszenia zbiorowych interes\u00f3w konsument\u00f3w firmie Zrzutka.pl oraz wszcz\u0105\u0142 post\u0119powania wyja\u015bniaj\u0105ce wobec operator\u00f3w dw\u00f3ch innych popularnych serwis\u00f3w crowdfundingowych: Pomagam.pl i Siepomaga.pl. W\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105 mechanizm\u00f3w i tre\u015bci zach\u0119caj\u0105cych do wsparcia serwis\u00f3w przy dokonywaniu darowizn na rzecz zbi\u00f3rek prowadzonych za ich po\u015brednictwem.<\/p>\n <\/p>\n – Nie kwestionujemy prawa w\u0142a\u015bcicieli serwis\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych prowadzenie zbi\u00f3rek do pobierania op\u0142at na pokrycie koszt\u00f3w ich prowadzenia czy te\u017c pewnej formy zarobku. Sp\u00f3\u0142ki takie jak Zrzutka.pl, Crowding czy Fundacja Siepomaga maj\u0105 do tego prawo. Powinny jednak robi\u0107 to w spos\u00f3b transparentny, bez stosowania technik, kt\u00f3re mieszcz\u0105 si\u0119 w definicji dark patterns<\/em>. Ochrona konsument\u00f3w w kontaktach z przedsi\u0119biorcami, niezale\u017cnie od tego jaki jest charakter prowadzonej przez nich dzia\u0142alno\u015bci, jest naszym priorytetem \u2013 zaznacza Prezes UOKiK Tomasz Chr\u00f3stny.<\/p>\n Czy ta zrzutka na pewno jest dobrowolna?<\/strong><\/p>\n Najwi\u0119cej zastrze\u017ce\u0144 budz\u0105 praktyki na stronie Zrzutka.pl. Z analizy przeprowadzonej przez Urz\u0105d w ramach post\u0119powania wyja\u015bniaj\u0105cego w sprawie operatora serwisu wynika, \u017ce niekt\u00f3re praktyki sp\u00f3\u0142ki oraz tre\u015bci zawarte na stronie mog\u0105 mie\u0107 charakter manipulacyjny. Regulamin Zrzutka.pl informuje, \u017ce przekazanie darowizny na rzecz serwisu przy dokonywaniu transakcji (co okre\u015blane by\u0142o mianem \u201epokrycia koszt\u00f3w obs\u0142ugi transakcji\u201d) jest dobrowolne. Jednak kolejne kroki w procesie wp\u0142aty mog\u0142y wprowadza\u0107 konsumenta w b\u0142\u0105d. Na przyk\u0142ad sprawia\u0107 b\u0142\u0119dne wra\u017cenie, \u017ce pokrycie koszt\u00f3w obs\u0142ugi transakcji by\u0142o warunkiem przekazania darowizny na wybran\u0105 zbi\u00f3rk\u0119. Wskazywa\u0142a na to funkcjonalno\u015b\u0107 serwisu, kt\u00f3ra po klikni\u0119ciu w przycisk \u201ePrzekazuj\u0119 darowizn\u0119\u201d przenosi\u0142a automatycznie do sekcji formularza dotycz\u0105cej zgody na pokrycie koszt\u00f3w obs\u0142ugi transakcji.<\/p>\n W tej sytuacji konsument, kt\u00f3ry chce wesprze\u0107 wybrany cel, mo\u017ce by\u0107 przekonany, \u017ce nie ma mo\u017cliwo\u015bci dokonania wp\u0142aty bez poniesienia dodatkowych koszt\u00f3w na rzecz serwisu.<\/p>\n Ponadto osoba chc\u0105ca wp\u0142aci\u0107 darowizn\u0119 na wybrany cel jest zmuszona do kilkukrotnego potwierdzenia odmowy przekazania wspomnianej op\u0142aty. W trakcie tego procesu operator serwisu stosuje dodatkowo komunikat wywo\u0142uj\u0105cy presj\u0119 emocjonaln\u0105, co tak\u017ce mo\u017ce stanowi\u0107 nieuczciw\u0105 praktyk\u0119 rynkow\u0105. Chodzi o pop-up z wizerunkiem ma\u0142ego kota opatrzony tekstem: Gdy pozbawiasz nas monet, gdzie\u015b w Polsce p\u0142acze kotek. Jeste\u015b pewny\/a, \u017ce chcesz zrezygnowa\u0107 z darowizny na rzecz portalu Zrzutka.pl? <\/em><\/p>\n Komunikaty tego typu mog\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 na uczucia i procesy decyzyjne konsument\u00f3w, jeszcze silniej w przypadku ich udzia\u0142u w zbi\u00f3rkach pomagaj\u0105cych zwierz\u0119tom.<\/p>\n Darowizna czy op\u0142ata za zrzutk\u0119?<\/strong><\/p>\n W\u0105tpliwo\u015bci budzi tak\u017ce kwestia wykorzystania s\u0142owa \u201edarowizna\u201d, kt\u00f3re w interfejsie serwisu u\u017cywane jest zar\u00f3wno w odniesieniu do wp\u0142aty na wybran\u0105 zbi\u00f3rk\u0119, jak i do op\u0142aty na pokrycie koszt\u00f3w transakcji.<\/p>\n – Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce ide\u0105 serwisu Zrzutka.pl jest przekazywanie \u015brodk\u00f3w pieni\u0119\u017cnych na rzecz wybranych podmiot\u00f3w, a wi\u0119c w tych okoliczno\u015bciach poj\u0119cie \u201edarowizna\u201d powinno by\u0107 uto\u017csamiane z wp\u0142at\u0105 pieni\u0119dzy na organizowan\u0105 zbi\u00f3rk\u0119. U\u017cycie tego poj\u0119cia jako synonimu \u201ezgody na pokrycie koszt\u00f3w obs\u0142ugi transakcji\u201d mo\u017ce wprowadza\u0107 darczy\u0144c\u00f3w w b\u0142\u0105d, nawet je\u015bli od strony prawnej jest to darowizna na rzecz operatora serwisu – wyja\u015bnia Prezes Urz\u0119du Tomasz Chr\u00f3stny.<\/p>\n Na stosowanie nieuczciwych mechanizm\u00f3w skar\u017c\u0105 si\u0119 tak\u017ce u\u017cytkownicy serwis\u00f3w Pomagam.pl oraz Siepomaga.pl. Obydwa przy dokonywaniu wp\u0142at na zbi\u00f3rki charytatywne prosz\u0105 o dodatkowe wsparcie ich w\u0142asnej dzia\u0142alno\u015bci. W obydwu przypadkach chodzi o dobrowolne wp\u0142aty, ale kwoty wsparcia s\u0105 zaznaczone automatycznie na poziomie 15 proc. wp\u0142aty na rzecz danej zbi\u00f3rki. Przy tym obydwa serwisy informuj\u0105, \u017ce pieni\u0105dze uzyskane w ten spos\u00f3b pozwalaj\u0105 ich operatorom pomaga\u0107 \u201eza darmo\u201d. Takie praktyki mog\u0105 wprowadza\u0107 w b\u0142\u0105d i kwalifikowane s\u0105 jako dark patterns<\/em>.<\/p>\n Zwodnicze interfejsy<\/strong><\/p>\n Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce okre\u015bleniem dark patterns<\/em> nazywane s\u0105 praktyki, kt\u00f3re przedsi\u0119biorcy wykorzystuj\u0105 do manipulowania dzia\u0142aniami konsument\u00f3w w przestrzeni wirtualnej.<\/p>\n Mechanizmy dark patterns\u00a0<\/em>poprzez odpowiednie zaprojektowanie interfejsu wp\u0142ywaj\u0105 na u\u017cytkownik\u00f3w, aby dokonali wybor\u00f3w, na kt\u00f3re nie zdecydowaliby si\u0119, gdyby interfejs nie zniekszta\u0142ca\u0142 prezentowanych informacji lub nie ogranicza\u0142 ich w dzia\u0142aniu na podstawie tych informacji. Aktualna definicja poj\u0119cia dark patterns<\/em> zosta\u0142a wprowadzona Rozporz\u0105dzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jednolitego rynku us\u0142ug cyfrowych oraz zmiany aktu o us\u0142ugach cyfrowych. Polskoj\u0119zyczna wersja aktu o\u00a0us\u0142ugach cyfrowych t\u0142umaczy poj\u0119cie dark patterns<\/em> jako \u201ezwodnicze interfejsy\u201d.<\/p>\n W\u015br\u00f3d zwodniczych interfejs\u00f3w wyr\u00f3\u017cniamy m.in. nagging<\/em> (ang. dokuczliwy, dr\u0119cz\u0105cy) oraz toying with emotion<\/em> (ang. granie na emocjach). Nagging<\/em> polega na powtarzaniu \u017c\u0105da\u0144 wykonania przez u\u017cytkownika czynno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 preferuje autor interfejsu. Natomiast z toying with emotion <\/em>mamy do czynienia, gdy struktura lub wygl\u0105d interfejsu manipuluje emocjami u\u017cytkownika.<\/p>\n W ka\u017cdym przypadku, w kt\u00f3rym Prezes UOKiK stwierdzi, \u017ce dosz\u0142o do stosowania przez przedsi\u0119biorc\u00f3w praktyk naruszaj\u0105cych zbiorowe interesy konsument\u00f3w, mo\u017ce nakaza\u0107 zmian\u0119 kwestionowanych praktyk, a w uzasadnionych przypadkach na\u0142o\u017cy\u0107 te\u017c kar\u0119 w wysoko\u015bci maksymalnie do 10 proc. obrotu.<\/p>\n Pomoc dla konsument\u00f3w:<\/strong><\/p>\n Infolinia konsumencka: 801\u00a0440\u00a0220 lub 222 66 76 76 Inspekcja Handlowa<\/a> \u2013 w twoim wojew\u00f3dztwie<\/p>\n <\/p>\n
\nformularz kontaktowy: poradydlakonsumentow.pl<\/a>
\nRzecznicy konsument\u00f3w<\/a>\u00a0\u2013 w twoim mie\u015bcie lub powiecie<\/p>\n