Na pocz\u0105tku 2023 r. du\u017ce emocje budzi\u0142a kwestia cen benzyny i oleju nap\u0119dowego. Do UOKiK nap\u0142ywa\u0142y liczne skargi sugeruj\u0105ce, \u017ce ceny stosowane pod koniec 2022 r. przez PKN Orlen mog\u0142y stanowi\u0107 nadu\u017cycie pozycji dominuj\u0105cej przez sp\u00f3\u0142k\u0119. W zwi\u0105zku z tym oraz na podstawie w\u0142asnego monitoringu Prezes Urz\u0119du wszcz\u0105\u0142 post\u0119powanie wyja\u015bniaj\u0105ce dotycz\u0105ce rynku paliw. Post\u0119powanie by\u0142o prowadzone na podstawie polskich, jak i unijnych przepis\u00f3w. UOKiK konsultowa\u0142 swoje dzia\u0142ania z Komisj\u0105 Europejsk\u0105.<\/p>\n
– Rozumiemy emocje i niezadowolenie kierowc\u00f3w z cen paliw pod koniec roku. Nasz\u0105 rol\u0105 by\u0142o przy tym rzetelne zbadanie zachowania przedsi\u0119biorcy na gruncie prawnym. W naszym post\u0119powaniu, kt\u00f3re konsultowali\u015bmy z Komisj\u0105 Europejsk\u0105, wnikliwie zbadali\u015bmy sytuacj\u0119 na rynku paliw, jaka mia\u0142a miejsce pod koniec ubieg\u0142ego roku. Sprawdzali\u015bmy spos\u00f3b kszta\u0142towania cen przez Orlen i przeprowadzili\u015bmy testy ekonomiczne, kt\u00f3re mia\u0142y zweryfikowa\u0107 czy by\u0142y to ceny nadmiernie wyg\u00f3rowane w rozumieniu przepis\u00f3w antymonopolowych. Korzystali\u015bmy r\u00f3wnie\u017c z do\u015bwiadcze\u0144 i dorobku orzeczniczego innych organ\u00f3w antymonopolowych UE, Komisji Europejskiej i Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci UE. Post\u0119powanie wykaza\u0142o, \u017ce ceny paliw stosowane przez Orlen <\/em>w grudniu 2022 r. mala\u0142y wolniej ni\u017c notowania cen paliw na rynkach europejskich. Nie stanowi\u0142o to jednak <\/em>naruszenia prawa w my\u015bl polskich i unijnych przepis\u00f3w ochrony konkurencji. Poziom cen stosowanych przez Orlen pod koniec roku by\u0142 ni\u017cszy ni\u017c poziomy uznawane w orzecznictwie za nadu\u017cywanie pozycji dominuj\u0105cej poprzez stosowanie cen nadmiernie wyg\u00f3rowanych <\/em>\u2013 m\u00f3wi Prezes UOKiK Tomasz Chr\u00f3stny.<\/p>\n Ceny stosowane przez PKN Orlen pod koniec 2022 r.<\/strong><\/p>\n W ramach post\u0119powania wyja\u015bniaj\u0105cego UOKiK zwraca\u0142 si\u0119 kilkukrotnie do PKN Orlen z wezwaniami do przekazania kolejnych informacji i danych dotycz\u0105cych w szczeg\u00f3lno\u015bci: kszta\u0142towania hurtowych cen paliw w drugiej po\u0142owie 2022 r., sposobu ustalania tych cen (w tym stosowanych do tego indeksach oraz formu\u0142ach cenowych), wolumen\u00f3w sprzedanych paliw, cen stosowanych w innych pa\u0144stwach, w kt\u00f3rych koncern jest obecny, polityki cenowej i rabatowej wobec poszczeg\u00f3lnych grup nabywc\u00f3w, wielko\u015bci zapas\u00f3w czy wielko\u015bci mocy przerobowych zak\u0142ad\u00f3w rafineryjnych.<\/p>\n Ponadto, UOKiK zwraca\u0142 si\u0119 do Aramco Fuels Poland (dawna Lotos Paliwa sp. z o.o.), oraz do innych firm paliwowych funkcjonuj\u0105cych na polskim rynku o przekazanie m.in. danych handlowych w zakresie stosowanych cen paliw.<\/p>\n UOKiK skierowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c dwa wyst\u0105pienia do sieci European Competition Network, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodz\u0105 Komisja Europejska oraz organy ochrony konkurencji pa\u0144stw cz\u0142onkowskich UE z pro\u015bb\u0105 o przekazanie informacji, czy organy te zaobserwowa\u0142y jakiekolwiek nieprawid\u0142owo\u015bci na w\u0142asnych rynkach paliw w drugiej po\u0142owie ubieg\u0142ego roku oraz czy podejmowa\u0142y w zwi\u0105zku z tym dzia\u0142ania na gruncie regulacji antymonopolowych.<\/p>\n Ustalenia UOKiK<\/strong><\/p>\n Orlen wyznacza tzw. cen\u0119 SPOT paliw (oleju nap\u0119dowego i benzyny). Jest ona okre\u015blana przy pomocy pewnych formu\u0142 matematycznych w oparciu o r\u00f3\u017cne czynniki rynkowe. Jednym z nich s\u0105 notowania danego rodzaju paliwa na mi\u0119dzynarodowych gie\u0142dach towarowych. UOKiK pozyska\u0142 w toku post\u0119powania szczeg\u00f3\u0142owe informacje na temat sposobu kalkulowania cen SPOT przez Orlen i przeanalizowa\u0142 dane \u017ar\u00f3d\u0142owe stanowi\u0105ce podstaw\u0119 do okre\u015blania tych cen w okresie od czerwca 2022 r. do ko\u0144c\u00f3wki stycznia 2023 r.<\/p>\n Cena SPOT jest cen\u0105 referencyjn\u0105 (cen\u0105 odniesienia). Natomiast rzeczywiste ceny transakcyjne, tzn. ceny, po kt\u00f3rych nabywcy hurtowi (np. w\u0142a\u015bciciele stacji paliw) kupuj\u0105 paliwa od Orlenu, kszta\u0142towane s\u0105 z uwzgl\u0119dnieniem rabat\u00f3w i upust\u00f3w udzielanych od ceny SPOT. Nast\u0119pnie ka\u017cda stacja paliw okre\u015bla w\u0142asn\u0105 cen\u0119 detaliczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 p\u0142aci konsument.<\/p>\n Mniej wi\u0119cej od po\u0142owy listopada 2022 r. notowania paliw na rynkach mi\u0119dzynarodowych zacz\u0119\u0142y systematycznie spada\u0107. Dotyczy\u0142o to zar\u00f3wno notowa\u0144 cen benzyn, jak i oleju nap\u0119dowego. W tym samym czasie wysoko\u015b\u0107 cen SPOT stosowanych przez Orlen nie spada\u0142a tak dynamicznie i proporcjonalnie jak notowania wykorzystywane do wyznaczania tej ceny.<\/p>\n Ustalaj\u0105c czy ceny stosowane przez Orlen by\u0142y nadmiernie wyg\u00f3rowane, UOKiK przyj\u0105\u0142 dwa punkty odniesienia. Pierwszy z nich to ceny, jakie by\u0142yby stosowane, gdyby Orlen ustala\u0142 je w ten sam spos\u00f3b jak 10 listopada 2022 r. Drugi, to ceny ustalane tak, jak \u015brednio w ci\u0105gu 12 miesi\u0119cy (od 1 pa\u017adziernika 2021 do 30 wrze\u015bnia 2022 r.).<\/p>\n Analiza odchyle\u0144 cen SPOT od tych punkt\u00f3w odniesienia wskaza\u0142a, \u017ce nie by\u0142y one na tyle wysokie i jednocze\u015bnie wystarczaj\u0105co d\u0142ugotrwa\u0142e, aby m\u00f3wi\u0107 o cenach nadmiernie wyg\u00f3rowanych w my\u015bl dotychczasowych decyzji Komisji Europejskiej, krajowych organ\u00f3w antymonopolowych, a tak\u017ce wyrok\u00f3w polskiego S\u0105du Najwy\u017cszego czy Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej.\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n UOKiK przeanalizowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c kszta\u0142towanie si\u0119 cen paliw w Polsce na tle innych rynk\u00f3w krajowych. Wykorzysta\u0142 do tego celu publikowane przez Komisj\u0119 Europejsk\u0105 tygodniowe dane o cenach detalicznych bez podatk\u00f3w w krajach UE (dost\u0119pne pod adresem https:\/\/energy.ec.europa.eu\/data-and-analysis\/weekly-oil-bulletin_en<\/a>). Co prawda s\u0105 to ceny detaliczne, nie hurtowe, jednak wyeliminowanie z nich obci\u0105\u017ce\u0144 publicznoprawnych oraz fakt, \u017ce cena hurtowa paliwa stanowi przewa\u017caj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego ceny detalicznej, pozwalaj\u0105 na pos\u0142u\u017cenie si\u0119 nimi do ilustracji sytuacji na rynku polskim na tle rynk\u00f3w pozosta\u0142ych kraj\u00f3w UE.<\/p>\n Analiza wykaza\u0142a, \u017ce cho\u0107 w grudniu 2022 r. odchylenia cen paliw w Polsce od mediany cen w krajach UE by\u0142y wy\u017csze ni\u017c normalnie, jednak nie by\u0142 to poziom niespotykany wcze\u015bniej w innych pa\u0144stwach. W bazie KE mo\u017cna znale\u017a\u0107 znacz\u0105c\u0105 liczb\u0119 obserwacji z odchyleniami od mediany cen w krajach UE wy\u017cszymi od najwy\u017cszego takiego odchylenia dla polskich cen \u2013 91 przypadk\u00f3w dla Pb 95 oraz 258 przypadk\u00f3w dla ON.<\/p>\n Poni\u017cszy wykres przedstawia pozycj\u0119, kt\u00f3r\u0105 w danym tygodniu zajmowa\u0142a w UE cena w Polsce (pierwsza pozycja oznacza najwy\u017csz\u0105 cen\u0119) od marca 2022 r. do ko\u0144ca lutego 2023 r.<\/p>\n Jak wida\u0107, cena w Polsce przed listopadem 2022 r. zajmowa\u0142a w UE miejsce co do zasady ni\u017csze od dziewi\u0105tego. W listopadzie pozycja ta zwi\u0119ksza\u0142a si\u0119, za\u015b przez grudzie\u0144 ceny benzyny by\u0142y w Polsce wy\u017csze ni\u017c w innych krajach UE, natomiast ceny oleju nap\u0119dowego znajdowa\u0142y si\u0119 na drugim miejscu za Szwecj\u0105. W styczniu ceny paliw w Polsce na tle pozosta\u0142ych kraj\u00f3w UE wyra\u017anie spad\u0142y, a pozycja cen w Polsce powr\u00f3ci\u0142a do d\u0142ugoterminowego poziomu. Jasno pokazuje to, \u017ce wzrost cen paliw w Polsce na tle kraj\u00f3w UE mia\u0142 charakter przej\u015bciowy i kr\u00f3tkotrwa\u0142y.<\/p>\n Kolejny wykres (poni\u017cej) przedstawia ceny w Polsce (czerwona linia) na tle cen w pozosta\u0142ych krajach UE (szare linie) oraz mediany tych cen (czarna linia).<\/p>\n Orzecznictwo Komisji Europejskiej i organ\u00f3w ochrony konkurencji pa\u0144stw UE<\/strong><\/p>\n W gospodarce wolnorynkowej przedsi\u0119biorcy maj\u0105 swobod\u0119 w kszta\u0142towaniu cen. S\u0105\u00a0 one wynikiem gry popytu i poda\u017cy. Istniej\u0105 tylko nieliczne wyj\u0105tki, w kt\u00f3rych urz\u0119dy odpowiedzialne za ochron\u0119 konkurencji mog\u0105 po\u015brednio ingerowa\u0107 w kszta\u0142towanie cen. Jednym z nich s\u0105 praktyki polegaj\u0105ce na stosowaniu cen nadmiernie wyg\u00f3rowanych przez podmioty posiadaj\u0105ce pozycj\u0119 dominuj\u0105c\u0105 na danym rynku. Co istotne, posiadanie pozycji dominuj\u0105cej nie jest zabronione, niedozwolone jest jej nadu\u017cywanie.<\/p>\n Nie ma natomiast jasnej definicji ceny nadmiernie wyg\u00f3rowanej. Jednym ze wsp\u00f3lnych punkt\u00f3w w\u00a0 orzecznictwie Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej, Komisji Europejskiej czy europejskich organ\u00f3w antymonopolowych jest stwierdzenie, \u017ce ceny musz\u0105 by\u0107 zawy\u017cone \u201eznacznie\u201d i by\u0107 stosowane \u201etrwale\u201d. Oznacza to, \u017ce nie ka\u017cde stosowanie wysokiej ceny (ceny nies\u0142usznej w ocenie konsument\u00f3w) stanowi naruszenie prawa antymonopolowego. Bardzo sporadyczne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c post\u0119powania dotycz\u0105ce nadmiernie wysokich cen prowadzone przez organy antymonopolowe. Najcz\u0119\u015bciej dotycz\u0105 one cen lek\u00f3w.<\/p>\n Przyk\u0142adem jest decyzja Komisji Europejskiej z 2021 r. dotycz\u0105ca sp\u00f3\u0142ki Aspen dzia\u0142aj\u0105cej na rynku farmaceutycznym. Ceny stosowane przez przedsi\u0119biorc\u0119 wzros\u0142y ok. 200 \u2013 600 proc. (w zale\u017cno\u015bci od rodzaju leku) przy kosztach wzrastaj\u0105cych w tym samym okresie odpowiednio o 10 \u2013 40 proc. (a w przypadku jednego leku nawet spadaj\u0105cych). W ocenie Komisji taka dysproporcja \u015bwiadczy\u0142a o tym, \u017ce ceny te pozostawa\u0142y zawy\u017cone w spos\u00f3b znaczny[1]<\/a>.<\/p>\n Sprawy prowadzone przez europejskie organy antymonopolowe dotyczy\u0142y w du\u017cej mierze rynk\u00f3w, na kt\u00f3rych przedsi\u0119biorcy korzystali z wy\u0142\u0105czno\u015bci wynikaj\u0105cej z posiadanej ochrony patentowej na swoje leki, kt\u00f3re nie posiada\u0142y zamiennik\u00f3w. Przyk\u0142adowo, we W\u0142oszech dwie sprawy dotyczy\u0142y znacz\u0105cych wzrost\u00f3w cen na leki na rzadkie choroby (wzrosty si\u0119ga\u0142y od 250 do 1500 proc.). R\u00f3wnie\u017c w Danii jedyna sprawa dotyczy\u0142a wzrostu cen leku – o 2000 proc. Tak\u017ce urz\u0119dy holenderskie i hiszpa\u0144skie mia\u0142y w ci\u0105gu ostatnich 10 lat po jednej sprawie przeciwko temu samemu przedsi\u0119biorcy (Leadiant), dotycz\u0105ce znacznego wzrostu cen leku.<\/p>\n Nie wszystkie decyzje w sprawach nadu\u017cywania pozycji dominuj\u0105cej poprzez stosowanie cen nadmiernie wyg\u00f3rowanych s\u0105 utrzymywane potem przez s\u0105dy. Przyk\u0142adem jest decyzja francuskiego urz\u0119du w sprawie trwaj\u0105cej powy\u017cej 4 lat systematycznej podwy\u017cki cen us\u0142ug przez jedynego odbiorcy odpad\u00f3w medycznych na Korsyce. Podwy\u017cki si\u0119ga\u0142y w latach 2011 \u2013 2015 nawet 194 proc. Francuski s\u0105d stwierdzi\u0142, \u017ce ceny te nie mia\u0142y charakteru nieuczciwego[2]<\/a>.<\/p>\n W tym kontek\u015bcie warto przywo\u0142a\u0107 r\u00f3wnie\u017c wyroki polskich s\u0105d\u00f3w w sprawie decyzji z 2000 r., w kt\u00f3rej \u00f3wczesny Prezes UOKiK uzna\u0142, \u017ce PKN Orlen ustala\u0142 ceny sprzeda\u017cy benzyn i olej\u00f3w nap\u0119dowych w spos\u00f3b, kt\u00f3ry umo\u017cliwia\u0142 mu osi\u0105gni\u0119cie nieuzasadnionych korzy\u015bci. Post\u0119powanie administracyjne wykaza\u0142o, \u017ce od 1 stycznia – do 28 pa\u017adziernika 1999 r. Orlen siedemnastokrotnie podwy\u017csza\u0142 ceny paliw. Przedsi\u0119biorca odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do s\u0105du, kt\u00f3ry uchyli\u0142 decyzj\u0119, co ostatecznie potwierdzi\u0142 S\u0105d Najwy\u017cszy w 2003 r.[3]<\/a><\/p>\n Orzecznictwo TSUE<\/strong><\/p>\n W prowadzonym post\u0119powaniu wyja\u015bniaj\u0105cym UOKiK wzi\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c pod uwag\u0119 orzecznictwo Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej. Zgodnie z wyrokami TSUE nie ka\u017cda wysoka cena stosowana przez przedsi\u0119biorstwo zajmuj\u0105ce pozycj\u0119 dominuj\u0105c\u0105 jest nadmierna i\u00a0sprzeczna z\u00a0prawem, lecz jedynie ta kt\u00f3re jest \u201enieproporcjonalna\u201d lub \u201ewyg\u00f3rowana\u201d oraz \u00a0\u201etrwa\u0142a\u201d. Zgodnie z opini\u0105 Rzecznika Generalnego TSUE w jednej ze spraw \u201eWyst\u0119powanie okresowo wysokich cen r\u00f3wnolegle do okres\u00f3w charakteryzuj\u0105cych si\u0119 niskimi cenami uwa\u017ca si\u0119 w\u00a0literaturze ekonomicznej za zgodne z\u00a0dobrze funkcjonuj\u0105cym konkurencyjnym rynkiem. Wobec tego cena, kt\u00f3ra stale si\u0119 zmienia i\u00a0jedynie od czasu do czasu przekracza poziom konkurencyjny, nie b\u0119dzie w\u00a0moim przekonaniu wzbudza\u0107 powa\u017cnych obaw zwi\u0105zanych z\u00a0konkurencj\u0105. Tylko w\u00a0sytuacji gdy cena pozostaje na poziomie przekraczaj\u0105cym cen\u0119 referencyjn\u0105 (lub cyklicznie ten poziom przekracza) przez znaczny okres, cen\u0119 t\u0119 mo\u017cna uzna\u0107 za stanowi\u0105c\u0105 nadu\u017cycie w\u00a0rozumieniu art.\u00a0102\u00a0Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej\u201d[4]<\/strong><\/a>.<\/p>\n Por\u00f3wnanie cen PKN Orlen i Aramco Fuels Poland<\/strong><\/p>\n UOKiK zbada\u0142 r\u00f3wnie\u017c kwesti\u0119 podobie\u0144stwa cen SPOT paliw og\u0142aszanych przez PKN Orlen oraz Aramco Fuels Poland na prze\u0142omie 2022 i 2023 r. Analiza nie wskazuje na koordynacj\u0119 pomi\u0119dzy przedsi\u0119biorcami w zakresie stosowania cen. Sp\u00f3\u0142ka Aramco Fuels Poland rozpocz\u0119\u0142a samodzielnie publikowanie w\u0142asnych cen SPOT na pocz\u0105tku grudnia 2022 r. Cho\u0107 ceny \u00a0pocz\u0105tkowo wykazywa\u0142y zbie\u017cno\u015b\u0107 z cenami PKN Orlen, to jednak nie zawsze by\u0142y identyczne, a od ok. po\u0142owy stycznia 2023 r. wykazuj\u0105 ju\u017c co do zasady sta\u0142e zr\u00f3\u017cnicowanie. Ponadto, dokonuj\u0105c oceny sytuacji UOKiK wzi\u0105\u0142 pod uwag\u0119, \u017ce ceny SPOT co do zasady \u00a0nie s\u0105 w\u0142a\u015bciwymi cenami transakcyjnymi lecz cenami referencyjnymi, od kt\u00f3rych PKN Orlen i Aramco przyznaj\u0105 upusty i rabaty na podstawie ich indywidualnych polityk cenowych.<\/p>\n Dalszy monitoring rynku paliw<\/strong><\/p>\n Post\u0119powanie wyja\u015bniaj\u0105ce w sprawie cen paliw zosta\u0142o zako\u0144czone. UOKiK b\u0119dzie nadal przygl\u0105da\u0142 si\u0119 sytuacji na rynku i nie wyklucza kolejnych dzia\u0142a\u0144 w przysz\u0142o\u015bci, je\u015bli zaistnieje podejrzenie naruszenia przepis\u00f3w prawa.<\/p>\n Dodatkowe informacje dla medi\u00f3w:<\/strong><\/p>\n Biuro Prasowe UOKiK <\/p>\n [1]<\/a> Sprawa Aspen nr AT.40394.<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> Decyzja 18-D-17 z 20 wrze\u015bnia 2018 r.<\/p>\n<\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/ih.olsztyn.pl\/wp-content\/uploads\/1-16.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/ih.olsztyn.pl\/wp-content\/uploads\/2-17.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/ih.olsztyn.pl\/wp-content\/uploads\/3-16.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/ih.olsztyn.pl\/wp-content\/uploads\/4-11.jpg\")
<\/p>\n
\npl. Powsta\u0144c\u00f3w Warszawy 1, 00-950 Warszawa
\nTel.: 22 55 60 246
\nE-mail:\u00a0biuroprasowe@uokik.gov.pl<\/a>
\nTwitter:\u00a0@UOKiKgovPL<\/a>
\nZnajdziesz nas r\u00f3wnie\u017c na Instagramie:\u00a0@uokikgovpl<\/a><\/p>\n
\n